.png)
Identocratisch
.png)
- Michael Vonk - illustratie: Kelly Driedijk -
De notaris legde een zilveren vulpen op de rand van de mahoniehouten tafel. Hij keek niet naar de man tegenover hem, maar naar het stof dat danste in een baan van zonlicht.
‘U bent vanaf dit moment de heer Arthur van Gansbeke,’ zei de notaris. ‘Er is geen Arthur van Gansbeke. Er is nooit een Arthur van Gansbeke geweest. Dat is de essentie van de erfenis.’
De man die geen Arthur van Gansbeke was, nam de pen op. Hij keek naar de blauwe inkt in het kleine venstertje van de houder.
‘Het bedrag is dertien miljoen euro,’ vervolgde de notaris. ‘Vrijgesteld van successierechten door een constructie die ik u niet hoef uit te leggen. Uw oude paspoort ligt daar, in de asbak. Steekt u het maar aan.’
De man pakte de zilveren aansteker die klaarlag. Het plastic van zijn identiteitskaart krulde zwart op en rook naar chemische verbranding. Hij keek toe hoe zijn naam verdween in een vloeibaar wordend lettertype.
‘Uw echtgenote wacht buiten,’ zei de notaris. ‘Ze heet Claire. Ze heeft een contract getekend voor een looptijd van veertig jaar, of tot uw overlijden. Ze krijgt maandelijks een vergoeding die gelijkstaat aan het salaris van een chirurg. Ze weet wat ze moet zeggen als de buren vragen hoe u elkaar heeft ontmoet.’
Arthur van Gansbeke – want zo noemde hij zichzelf nu in zijn hoofd, zonder dat daar enige emotie bij kwam kijken – stond op. Hij schudde de hand van de notaris. De handpalm was koud en droog.
In de wachtkamer zat een vrouw met een beige regenjas. Ze las in een tijdschrift over tuinieren. Toen Arthur binnenkwam, sloeg ze het tijdschrift dicht en stond op.
‘Arthur,’ zei ze. ‘Claire,’ zei hij.
Ze liepen samen naar de lift. De spiegel in de liftcabine toonde twee mensen die keurig in hun kleding pasten. Claire streek een pluisje van zijn schouder.
‘We wonen in Brasschaat,’ zei ze terwijl de verdiepingsnummers aftelden. ‘Een villa met een oprijlaan van grind. Je werkt in de import-export van synthetische vezels, maar je bent grotendeels gepensioneerd. Ik doe vrijwilligerswerk bij een stichting voor blinden, maar ik ga er nooit heen.’
De liftdeuren gleden open.
‘Is er een hond?’ vroeg Arthur. ‘Een golden retriever,’ zei Claire. ‘Hij heet Max. Hij is getraind om niet te blaffen.’
Buiten stond een zwarte Mercedes-Benz. De chauffeur hield het portier open. Tijdens de rit keken ze beiden uit het raam, elk naar een andere kant van de weg. De bomen flitsten voorbij.
De villa rook naar boenwas en vers gesneden bloemen. In de hal stond een koffer.
‘Dat zijn je nieuwe kleren,’ zei Claire. ‘Alles is op maat gemaakt. De labels zijn verwijderd. Arthur van Gansbeke koopt zijn kleding bij een kleermaker in Londen die geen uithangbord heeft.’
Arthur liep naar de keuken. Hij trok een lade open. Er lagen zilveren vorken, lepels en messen in strakke rijen. Hij pakte een vork en bekeek de tanden.
‘Hebben we foto’s?’ vroeg hij. Claire wees naar de schouw in de woonkamer. Daar stonden zilveren lijstjes. Op de foto’s stonden een man en een vrouw op een zeilboot, voor de Eiffeltoren, en lachend in een besneeuwd landschap. De gezichten waren de hunne, maar de achtergronden waren met precisie gemonteerd.
‘We zien er gelukkig uit,’ zei Arthur. ‘Dat was de instructie,’ zei Claire. ‘Wil je thee?’ ‘Ja,’ zei Arthur. ‘Twee klontjes suiker.’ ‘Arthur drinkt zijn thee zwart,’ zei Claire terwijl ze de waterkoker aanzette.
Arthur knikte. ‘Zwart dan.’
Hij ging zitten in een fauteuil van groen leer. De stoel kraakte. Hij staarde naar de tuin. Het gras was perfect gemaaid, als een tapijt dat was uitgerold over de aarde. Een sproeisysteem kwam sissend tot leven en draaide mechanische cirkels.
Drie weken later was het dinsdag. Arthur zat aan de eettafel en schoof een erwt over zijn bord.
‘Gisteren kwam de buurman langs,’ zei Claire. ‘Meneer Daalman. Hij vroeg of we volgende week naar zijn tuinfeest komen.’ ‘Wat heb je gezegd?’ ‘Dat we zouden komen. Arthur van Gansbeke is een man die nooit uitnodigingen afslaat, maar op het feest zelf nauwelijks spreekt.’
Arthur sneed een stukje vlees af. Het was tartaar. ‘Ik sprak vandaag met de tuinman. Hij vroeg me hoe lang we hier al woonden.’ ‘En?’ ‘Ik zei twaalf jaar. Zoals in het dossier stond.’ ‘Wat zei hij?’ ‘Niets. Hij bleef de heg snoeien.’
Na het eten liep Arthur naar zijn studeerkamer. De kamer stond vol boeken met lederen ruggen. Hij trok een boek uit de kast. De bladzijden waren blanco. Hij trok een ander boek uit de kast. Ook blanco. De hele bibliotheek bestond uit lege vellen, gebonden in duur kalfsleer.
Hij ging achter zijn bureau zitten en staarde naar de telefoon. Er zat geen snoer aan de telefoon. Hij tilde de hoorn op en hield hem tegen zijn oor. Er was geen kiestoon, alleen de verre echo van zijn eigen ademhaling tegen het plastic.
Het tuinfeest van Meneer Daalman was een verzameling van witte tenten en mensen in linnen pakken. De geur van gebraden vlees hing in de lucht.
‘Arthur! Claire!’ riep Daalman. Hij was een man met een rood gezicht en een stem die te luid was voor de ruimte die hij innam. ‘Eindelijk de nieuwe buren.’
Hij sloeg Arthur op zijn schouder. Arthur wankelde niet.
‘Ik hoorde dat je in de vezels zit,’ zei Daalman. ‘Boeiende sector. Synthetisch of natuurlijk?’ ‘Synthetisch,’ zei Arthur. ‘De toekomst is van plastic.’ Daalman lachte. ‘Dat mag ik wel horen. Een man die weet waar de wereld heen gaat. Wat vind je van de markt in het Verre Oosten?’
Claire legde haar hand op de arm van Arthur. ‘Arthur vindt dat de markt zichzelf reguleert. Hij praat liever over architectuur.’
‘Ah,’ zei Daalman. ‘Een estheet. Wat vind je van mijn nieuwe aanbouw?’
Arthur keek naar de glazen constructie die als een gezwel aan de zijkant van de villa hing. ‘Het laat veel licht binnen,’ zei Arthur. ‘Precies!’ riep Daalman. ‘Licht! Dat is wat we nodig hebben.’
Arthur keek naar een vrouw die een oester uit een schelp zoog. Ze droeg een parelketting die strak om haar nek zat. Haar ogen stonden leeg terwijl ze kauwde. Hij voelde een plotselinge aandrang om te vragen of ze echt bestond, maar hij wist dat het antwoord verborgen lag in de prijs van haar jurk.
‘Claire,’ zei Arthur toen ze weer thuis waren. ‘Ik denk dat Meneer Daalman ook betaald wordt.’ Claire trok haar schoenen uit. ‘Iedereen wordt betaald, Arthur. Dat is het principe van de maatschappij. Alleen zijn sommige contracten explicieter dan andere.’
Ze liep naar de trap. ‘Slaap je vanavond weer in de logeerkamer?’ vroeg hij. ‘Arthur en Claire hebben een gepassioneerd huwelijk voor de buitenwereld,’ zei ze. ‘Binnenshuis hebben we een effectieve taakverdeling. De logeerkamer is efficiënter.’
De herfst viel in met een grijze eentonigheid. De bladeren vielen op het grind en werden elke ochtend door de tuinman weggeblazen met een luidruchtige machine. Arthur bracht zijn dagen door met het tellen van de treden van de trap. Het waren er achttien.
Op een middag vond hij een envelop op de mat. Er zat geen postzegel op. In de envelop zat een rekeningoverzicht. Zijn saldo was gegroeid met een bedrag dat hij niet kon bevatten zonder hoofdpijn te krijgen. Bij de bijlage zat een klein briefje: U doet het uitstekend. Ga zo door.
Hij liep naar de keuken waar Claire een appel schilde. De schil krulde in één lange rode sliert naar beneden. ‘Claire, wie betaalt ons eigenlijk?’ Ze stopte niet met schillen. ‘De stichting.’ ‘Welke stichting?’ ‘De stichting die de nalatenschap beheert.’ ‘En van wie was die nalatenschap?’ ‘Van de vorige Arthur van Gansbeke.’ ‘Maar de notaris zei dat hij nooit heeft bestaan.’ Claire legde het mesje neer. Ze keek hem aan. Haar ogen waren de kleur van ongekookte havermout. ‘Als je de rol goed genoeg speelt, Arthur, creëer je je eigen voorganger. De geschiedenis is een kwestie van herhaling.’
Arthur pakte een partje appel. Het was zuur. ‘Ik wil de stad in,’ zei hij. ‘Je hebt geen autosleutels,’ zei ze. ‘De chauffeur brengt je.’
In de stad liet Arthur zich afzetten bij een groot warenhuis. Hij liep langs de parfumerie, waar de lucht zo dik was van de geuren dat hij moeite had met ademen. Hij zag een verkoopster die een klant hielp.
‘Dit parfum geeft u een identiteit,’ zei de verkoopster. ‘Het is mysterieus, maar toch aanwezig.’ De klant, een oudere vrouw met te veel lippenstift, knikte alsof ze een diepe waarheid had gehoord.
Arthur liep naar een spiegel. Hij zag zichzelf. Hij droeg een hoed. Hij herinnerde zich niet dat hij een hoed had opgezet, maar hij stond hem goed. Hij was de perfecte weergave van een man met geld en een geheim dat er niet was.
Hij liep naar de afdeling herenkleding. Daar stond een paspop die precies hetzelfde pak droeg als hij. Hij ging naast de pop staan en hield zijn adem in. Een paar minuten lang bleef hij onbeweeglijk. Een groepje toeristen liep voorbij. Een van hen wees naar hem.
‘Kijk hoe echt ze die poppen tegenwoordig maken,’ zei de toerist.
Arthur voelde een vreemde voldoening. Hij verliet het warenhuis en liep door een smalle steeg. Daar zat een bedelaar tegen een muur. De man had een kartonnen bordje voor zich: Ik heb honger.
Arthur stopte en trok zijn portemonnee. Hij haalde er een briefje van vijfhonderd euro uit. Hij legde het op de schoot van de man. De bedelaar keek naar het geld, daarna naar Arthur.
‘Wie bent u?’ vroeg de bedelaar. Arthur zweeg even. Hij zocht naar een naam, een herinnering, een litteken uit zijn jeugd. Niets kwam boven. ‘Ik ben niemand,’ zei Arthur. ‘Dank u, meneer Niemand,’ zei de bedelaar en hij stak het biljet in zijn zak zonder het te bekijken.
Toen Arthur terugliep naar de wachtende Mercedes, besefte hij dat de bedelaar had gelogen. De bedelaar had het geld niet nodig; hij had een klein microfoontje in zijn kraag. Arthur had de test doorstaan. Hij had zich als Arthur van Gansbeke gedragen: een man die grote bedragen weggeeft aan de verkeerde mensen zonder erbij na te denken.
De winter was koud en droog. De verwarming in de villa loeide, maar Arthur kreeg het niet warm. Hij zat urenlang in de bibliotheek en keek naar de witte pagina’s van de boeken.
Claire kwam binnen. Ze droeg een zijden kamerjas. ‘We hebben een probleem,’ zei ze. Arthur keek niet op. ‘Zijn de garnalen op?’ ‘Er is een vrouw bij de poort. Ze zegt dat ze je moeder is.’
Arthur stond langzaam op. ‘Mijn moeder is twintig jaar geleden gestorven in een tehuis in Oostende.’ ‘Niet de moeder van de man die je was,’ zei Claire. ‘De moeder van Arthur van Gansbeke.’
Ze liepen naar de intercom bij de voordeur. Op het videoschermpje stond een kleine, broze vrouw met een zwarte hoed. Ze huilde niet, maar haar gezicht was vertrokken in een masker van uiterste concentratie.
Arthur drukte op de knop. ‘Ja?’ ‘Arthur?’ klonk een krakerige stem uit de luidspreker. ‘Ben jij het, mijn jongen? Waarom ben je nooit komen kijken?’
Arthur keek naar Claire. Claire knikte. ‘Dit is deel van de simulatie. Een extra controle. Als je haar binnenlaat en haar herkent, breek je het contract van de onbestaande persoon. Arthur van Gansbeke heeft geen moeder. Hij is uit het niets ontstaan, uit de inkt van de notaris.’
Arthur nam de hoorn op. ‘Mevrouw, u bent aan het verkeerde adres. Er woont hier geen Arthur die u kent.’ ‘Maar ik heb je foto gezien in de krant! Bij die opening van de kunstgalerie!’ ‘Dat was een vergissing van de pers,’ zei Arthur. ‘Ik ben nooit op een opening geweest.’
Hij hing op. Hij keek op het scherm hoe de vrouw nog een minuut bleef staan, haar hand tegen het koude metaal van de poort. Daarna draaide ze zich om en liep weg, haar gestalte langzaam oplossend in de vallende sneeuw.
‘Goed gedaan,’ zei Claire. Ze legde een hand op zijn wang. Haar vingers waren als ijspegels. ‘Je bent bijna klaar.’
De jaren begonnen in elkaar over te vloeien. Arthur leerde de kunst van het nietsdoen tot in de perfectie. Hij kon een hele middag naar een stofmijt kijken zonder een gedachte te formuleren. Hij was de droom van elke filosoof: een subject zonder inhoud.
Op een dag, het was een woensdag in maart, vond hij Claire in de woonkamer. Ze was bezig haar koffers te pakken. ‘Ga je op reis?’ vroeg hij. ‘Mijn contract zit erop,’ zei ze. ‘Veertig jaar zijn voorbij, Arthur.’
Arthur keek naar haar. Ze was oud geworden. Haar gezicht was een landkaart van rimpels die nergens heen leidden. Hij keek in de spiegel en zag een man die hij niet herkende, een vreemde met wit haar en een uitgestreken gelaat.
‘Wie komt er in jouw plaats?’ vroeg hij. ‘Niemand,’ zei ze. ‘Je bent nu volledig gevormd. Je hebt geen begeleiding meer nodig.’ ‘Waar ga je heen?’ ‘Naar een plek waar ik mijn eigen naam weer mag gebruiken.’ ‘Hoe heet je echt, Claire?’
Ze stopte met inpakken en keek hem aan. Ze zweeg lang. De klok op de schouw tikte de seconden weg, zwaar en onverbiddelijk. ‘Ik weet het niet meer,’ zei ze uiteindelijk. ‘Ik geloof dat het iets met een M was. Maria? Mathilde? Het doet er niet toe. Het salaris was goed.’
Ze verliet de villa zonder om te kijken. De chauffeur bracht haar weg. Arthur bleef achter in de hal. De hond, Max, kwam naar hem toe en legde zijn kop op Arthurs knie. Arthur aaide het dier. De vacht voelde synthetisch aan. Hij pakte een schaar uit de keukenlade en knipte een plukje haar van de hond weg. Onder de vacht zag hij een klein metalen plaatje met een serienummer.
Hij lachte. Het was een droge, schokkerige lach die pijn deed in zijn borstkas.
Arthur van Gansbeke werd honderd en twee jaar oud. Zijn overlijden werd vermeld in alle grote kranten. Grootindustrieel en filantroop Arthur van Gansbeke overleden in zijn woning te Brasschaat. De tekst was geschreven door een algoritme dat getraind was op de blanco pagina’s uit zijn bibliotheek.
De begrafenis was groots. Er waren honderden mensen in zwarte pakken. Geen van hen had hem ooit gesproken, maar ze waren er allemaal om gezien te worden bij het graf van de man die zo succesvol onzichtbaar was gebleven.
Toen de kist in de grond zakte, bleef er één man achter. Het was de notaris, of althans, een man die precies leek op de notaris van tachtig jaar geleden. Hij was geen dag ouder geworden.
De notaris haalde een zilveren vulpen uit zijn zak en een document. Hij liep naar een jonge man die aan de rand van het kerkhof stond te wachten. De jonge man zag er hongerig uit, zijn kleren waren versleten en zijn ogen stonden onrustig.
‘U bent vanaf dit moment de heer Arthur van Gansbeke,’ zei de notaris. ‘Er is geen Arthur van Gansbeke. Er is nooit een Arthur van Gansbeke geweest.’
De jonge man keek naar de glimmende zwarte auto die klaarstond. Hij keek naar de notaris. ‘Is er een vrouw?’ vroeg de jonge man. ‘Ze wacht in de villa,’ zei de notaris. ‘Ze heet Claire. Ze heeft een passie voor tuinieren.’
De jonge man nam de pen aan. Hij tekende het document. De inkt was blauw en rook naar de zee.
Boven het kerkhof vloog een vogel voorbij. Het beest maakte geen geluid. Het was een mechanische constructie van aluminium en veren, geprogrammeerd om de illusie van natuur te bewaren boven een landschap dat al lang was opgegeven.
De nieuwe Arthur van Gansbeke stapte in de Mercedes. De chauffeur hield het portier open. ‘Waarheen, meneer?’ ‘Naar huis,’ zei Arthur. ‘Ik geloof dat we in Brasschaat wonen.’
De auto reed weg en liet een wolk van fijn, grijs stof achter op het vers gedolven graf van de man die tachtig jaar lang had geprobeerd te bewijzen dat hij bestond door niets te zijn. In de asbak van de auto lag een identiteitskaart die langzaam begon te smeulen, tot er alleen nog een hoopje grijze as overbleef, dat door het open raam naar buiten waaide en neerkwam op de perfect gemaaide berm, waar het onmiddellijk onzichtbaar werd tussen de duizenden andere identiteiten die daar al lagen te rotten in de zon.
Het was een prachtige dag. De zon scheen, maar het gaf geen warmte af. Het was precies zoals het contract het had voorzien.
In de villa zat een jonge vrouw met een beige regenjas. Ze las in een tijdschrift over tuinieren. Ze hoorde de auto op het grind. Ze keek op haar horloge. Ze had nog drie minuten voordat haar werkdag officieel begon.
Ze pakte een spiegel uit haar tas en controleerde haar lippenstift. De kleur was Existential Red. Ze glimlachte naar haar spiegelbeeld, een perfecte, aangeleerde glimlach die geen enkele emotie verraadde.
De voordeur ging open. ‘Arthur,’ zei ze terwijl ze opstond. ‘Claire,’ zei hij.
Ze liepen samen naar de keuken. De waterkoker begon te sissen. ‘Drink je je thee zwart?’ vroeg ze. ‘Ja,’ zei hij. ‘Zwart.’
Het was de enige waarheid die hij die dag zou uitspreken, en ze was gelogen.
***
.jpg)
Gefeliciteerd!
BeantwoordenVerwijderenGoed verhaal!
BeantwoordenVerwijderen